Viêm mũi dị ứng là gì? Dấu hiệu và cách phòng tránh

Viêm mũi dị ứng là tình trạng niêm mạc mũi phản ứng quá mức với các dị nguyên như bụi nhà, phấn hoa, lông thú, nấm mốc hoặc thay đổi thời tiết. Bệnh thường không nguy hiểm ngay, nhưng nếu kéo dài có thể làm người bệnh nghẹt mũi, ngủ kém, giảm tập trung và dễ nhầm với cảm lạnh thông thường.

Nội dung dưới đây giúp nhận biết dấu hiệu, hiểu nguyên nhân thường gặp và biết cách phòng tránh an toàn. Thông tin chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ tai mũi họng.

Viêm mũi dị ứng là gì?

Viêm mũi dị ứng xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng với chất vốn không gây hại với đa số người, gọi là dị nguyên. Khi tiếp xúc dị nguyên, cơ thể có thể giải phóng histamine và các chất trung gian viêm, khiến niêm mạc mũi phù nề, tăng tiết dịch và gây hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi.

Khác với nhiễm trùng đường hô hấp, viêm mũi dị ứng thường không do vi khuẩn hay virus trực tiếp gây ra. Triệu chứng có thể xuất hiện theo mùa, theo môi trường sống hoặc lặp lại quanh năm nếu người bệnh tiếp xúc thường xuyên với bụi nhà, máy lạnh, nấm mốc, khói thuốc hoặc lông vật nuôi.

Dấu hiệu viêm mũi dị ứng thường gặp

Dấu hiệu điển hình của viêm mũi dị ứng là hắt hơi thành tràng, ngứa mũi, chảy nước mũi trong và nghẹt mũi. Nhiều người bệnh cũng có cảm giác ngứa mắt, chảy nước mắt, ngứa họng hoặc ho nhẹ do dịch mũi chảy xuống họng.

Một điểm gợi ý quan trọng là dịch mũi trong, loãng và triệu chứng thường xuất hiện ngay sau khi tiếp xúc với tác nhân kích thích. Nếu người bệnh bị sốt cao, đau họng nhiều, dịch mũi vàng xanh kéo dài hoặc đau nhức vùng mặt, cần nghĩ đến khả năng nhiễm trùng hoặc bệnh lý khác và nên đi khám.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân thường gặp của viêm mũi dị ứng là tiếp xúc với dị nguyên trong không khí. Ở môi trường đô thị, bụi mịn, bụi nhà, mạt bụi, nấm mốc trong phòng kín, phấn hoa, khói thuốc và lông thú là các yếu tố dễ làm triệu chứng bùng phát. Thay đổi nhiệt độ đột ngột hoặc dùng điều hòa quá lạnh cũng có thể làm niêm mạc mũi nhạy cảm hơn.

Người có tiền sử dị ứng, hen phế quản, viêm da cơ địa hoặc gia đình có người mắc bệnh dị ứng thường có nguy cơ cao hơn. Theo các tài liệu dị ứng học, viêm mũi dị ứng là bệnh mạn tính phổ biến và có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng giấc ngủ, học tập, làm việc nếu không kiểm soát tốt.

Viêm mũi dị ứng khác cảm lạnh như thế nào?

Viêm mũi dị ứng và cảm lạnh đều có thể gây hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi nên rất dễ nhầm. Tuy nhiên, cảm lạnh thường do virus, có thể kèm đau họng, mệt mỏi, sốt nhẹ và thường cải thiện sau khoảng 7 đến 10 ngày. Viêm mũi dị ứng lại hay tái phát khi gặp dị nguyên và có thể kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng.

Cách phòng tránh viêm mũi dị ứng an toàn

Phòng tránh viêm mũi dị ứng bắt đầu từ việc giảm tiếp xúc với dị nguyên. Người bệnh nên giữ phòng ngủ thông thoáng, giặt chăn ga định kỳ, vệ sinh máy lạnh, hạn chế khói thuốc, tránh để nấm mốc trong nhà và cân nhắc đeo khẩu trang khi ra ngoài trong ngày nhiều bụi hoặc khi dọn dẹp.

Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý có thể giúp làm sạch bụi và dịch tiết, nhưng cần thực hiện đúng cách, dùng dung dịch phù hợp và không lạm dụng. Việc tự ý dùng thuốc xịt mũi kéo dài, đặc biệt các loại co mạch, có thể làm nghẹt mũi nặng hơn hoặc gây phụ thuộc thuốc, vì vậy nên hỏi ý kiến bác sĩ khi triệu chứng dai dẳng.

Khi nào người bệnh nên đi khám?

Người bệnh nên đi khám khi nghẹt mũi, sổ mũi, hắt hơi kéo dài trên 2 tuần, tái phát nhiều lần, ảnh hưởng giấc ngủ hoặc học tập, làm việc. Cũng cần khám sớm nếu có đau nhức vùng mặt, sốt, dịch mũi mủ, chảy máu mũi, giảm khứu giác rõ hoặc nghi ngờ hen phế quản đi kèm.

ADS

Cơ sở y tế

Phòng khám chuyên y học cổ truyền tại Quận 7, TPHCM

Điều trị liệt mặt, liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên với bác sĩ chuyên khoa 1

Xem chi tiết →

Khi thăm khám, bác sĩ có thể hỏi kỹ tiền sử dị ứng, môi trường sống, thời điểm triệu chứng xuất hiện và kiểm tra mũi họng. Một số trường hợp cần nội soi tai mũi họng hoặc đánh giá dị ứng để phân biệt với viêm xoang, polyp mũi, viêm mũi không dị ứng hoặc bệnh hô hấp khác.

Chăm sóc tại nhà cần lưu ý gì?

Chăm sóc tại nhà nên tập trung vào kiểm soát môi trường, ngủ đủ, uống đủ nước và tránh các yếu tố kích thích rõ ràng. Người bệnh không nên tự kết luận mọi tình trạng nghẹt mũi kéo dài là dị ứng, vì viêm xoang, lệch vách ngăn mũi hoặc polyp mũi cũng có thể gây triệu chứng tương tự.

Với trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền hô hấp, việc dùng thuốc cần thận trọng hơn. Nếu triệu chứng ảnh hưởng sinh hoạt hoặc phải dùng thuốc thường xuyên, nên được bác sĩ tư vấn để có kế hoạch kiểm soát phù hợp và an toàn.

Câu hỏi thường gặp về viêm mũi dị ứng

Viêm mũi dị ứng có lây không?

Không, viêm mũi dị ứng không lây từ người này sang người khác vì đây là phản ứng miễn dịch với dị nguyên, không phải nhiễm trùng. Tuy nhiên, nhiều người trong cùng gia đình có thể cùng bị do cơ địa dị ứng hoặc cùng tiếp xúc bụi, nấm mốc, lông thú.

Viêm mũi dị ứng có tự khỏi không?

Có thể giảm nếu tránh được dị nguyên, nhưng viêm mũi dị ứng thường dễ tái phát khi gặp lại tác nhân kích thích. Nếu triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng giấc ngủ hoặc phải dùng thuốc thường xuyên, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và hướng dẫn kiểm soát lâu dài.

Viêm mũi dị ứng có gây viêm xoang không?

Có thể. Viêm mũi dị ứng kéo dài làm niêm mạc mũi phù nề, cản trở dẫn lưu dịch và có thể góp phần làm tăng nguy cơ viêm xoang ở một số người. Nếu đau nhức mặt, dịch mũi đặc, sốt hoặc nghẹt mũi dai dẳng, nên khám tai mũi họng.

Trẻ em bị viêm mũi dị ứng cần chú ý gì?

Trẻ bị viêm mũi dị ứng có thể ngủ không ngon, khò khè, ho kéo dài hoặc giảm tập trung. Phụ huynh nên giảm bụi, nấm mốc, khói thuốc trong nhà và không tự ý dùng thuốc kéo dài. Nếu trẻ thở khò khè, ngủ ngáy nhiều hoặc tái phát liên tục, cần đi khám.

Có nên rửa mũi hằng ngày khi bị viêm mũi dị ứng?

Có thể rửa mũi bằng nước muối sinh lý khi nghẹt mũi hoặc nhiều dịch tiết, nhưng cần làm đúng cách. Với viêm mũi dị ứng, rửa mũi hỗ trợ làm sạch dị nguyên, không thay thế thăm khám. Nếu rửa sai kỹ thuật hoặc dùng dung dịch không phù hợp, mũi có thể kích ứng thêm.

Viêm mũi dị ứng có liên quan đến hen suyễn không?

Có. Viêm mũi dị ứng và hen phế quản đều thuộc nhóm bệnh dị ứng đường hô hấp, nên có thể đi kèm ở một số người. Nếu người bệnh vừa nghẹt mũi, hắt hơi kéo dài vừa ho, khò khè hoặc khó thở, cần được bác sĩ đánh giá sớm.

Dùng thuốc xịt mũi lâu ngày có an toàn không?

Không phải loại nào cũng an toàn khi dùng lâu dài. Với viêm mũi dị ứng, một số thuốc xịt cần dùng theo chỉ định, trong khi thuốc co mạch nếu lạm dụng có thể gây nghẹt mũi hồi ứng. Người bệnh nên hỏi bác sĩ nếu cần dùng thuốc nhiều ngày.

Viêm mũi dị ứng có cần xét nghiệm dị ứng không?

Không phải trường hợp nào cũng cần xét nghiệm. Bác sĩ thường dựa vào triệu chứng, thời điểm xuất hiện và yếu tố môi trường trước. Xét nghiệm dị ứng có thể được cân nhắc khi viêm mũi dị ứng kéo dài, khó kiểm soát hoặc cần xác định dị nguyên để phòng tránh chính xác hơn.

Nghẹt mũi về đêm có phải viêm mũi dị ứng không?

Có thể, nhưng không chắc chắn. Viêm mũi dị ứng do bụi giường, mạt bụi hoặc nấm mốc trong phòng ngủ có thể gây nghẹt mũi về đêm. Tuy nhiên, viêm xoang, lệch vách ngăn hoặc trào ngược cũng có thể liên quan, nên cần khám nếu kéo dài.

Khi nào viêm mũi dị ứng cần khám chuyên khoa?

Nên khám chuyên khoa khi viêm mũi dị ứng kéo dài trên 2 tuần, tái phát nhiều lần, gây mất ngủ, giảm khứu giác, đau mặt, dịch mũi đặc hoặc nghi ngờ hen đi kèm. Thăm khám giúp phân biệt bệnh khác và xây dựng kế hoạch kiểm soát phù hợp.