Cảm cúm và cảm lạnh khác nhau thế nào?

Cảm cúm và cảm lạnh đều là bệnh nhiễm virus đường hô hấp trên, thường gây sổ mũi, ho, đau họng và mệt mỏi. Tuy nhiên, cúm thường khởi phát đột ngột, sốt cao và đau mỏi toàn thân rõ hơn, còn cảm lạnh thường nhẹ hơn và tăng dần trong vài ngày. Nội dung này giúp người đọc phân biệt thận trọng, biết cách chăm sóc an toàn và nhận ra thời điểm nên đi khám.

Bài viết chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền tim phổi, suy giảm miễn dịch hoặc triệu chứng nặng nên được nhân viên y tế đánh giá sớm.

Cảm cúm và cảm lạnh là gì?

Cảm lạnh là nhiễm virus đường hô hấp trên, thường do rhinovirus và nhiều virus hô hấp khác gây ra. Cảm cúm là bệnh do virus influenza gây nên, có thể làm người bệnh mệt nhiều hơn và có nguy cơ biến chứng ở nhóm dễ tổn thương.

Hai tình trạng này dễ bị nhầm vì đều lây qua giọt bắn, bàn tay nhiễm dịch tiết và bề mặt tiếp xúc. Điểm quan trọng là cảm cúm thường đến nhanh, triệu chứng toàn thân nổi bật; cảm lạnh thường diễn tiến từ từ, chủ yếu ở mũi họng. Theo CDC Hoa Kỳ, cúm có thể gây bệnh từ nhẹ đến nặng và đôi khi dẫn đến biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao.

Cảm cúm và cảm lạnh khác nhau ở dấu hiệu nào?

Khác biệt dễ nhận thấy nhất là cúm thường gây sốt cao, rét run, đau nhức cơ, đau đầu và mệt lả đột ngột; cảm lạnh thường gây hắt hơi, nghẹt mũi, chảy mũi, đau họng nhẹ và ít khi làm người bệnh kiệt sức.

Không nên chỉ dựa vào một triệu chứng để kết luận. Ví dụ, người bị cảm lạnh vẫn có thể sốt nhẹ, còn người bị cúm đôi khi không sốt rõ, nhất là người cao tuổi. Nếu cần xác định chính xác, bác sĩ có thể chỉ định test cúm hoặc xét nghiệm hô hấp phù hợp.

Vì sao cảm cúm thường đáng lo hơn cảm lạnh?

Cảm cúm thường đáng lưu ý hơn vì virus influenza có thể gây viêm phổi, làm nặng bệnh phổi mạn tính, bệnh tim mạch hoặc khiến người bệnh suy kiệt. Cảm lạnh đa số nhẹ hơn, nhưng vẫn có thể gây viêm xoang, viêm tai giữa hoặc kéo dài ho sau nhiễm virus.

Tổ chức Y tế Thế giới ước tính cúm mùa gây khoảng 3-5 triệu ca bệnh nặng và 290.000-650.000 ca tử vong liên quan hô hấp mỗi năm trên toàn cầu. Con số này không có nghĩa mọi người bị cúm đều nguy hiểm, nhưng cho thấy cần theo dõi kỹ hơn ở nhóm nguy cơ cao và khi triệu chứng diễn tiến bất thường.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp là gì?

Cả cảm cúm và cảm lạnh đều do virus lây qua đường hô hấp, đặc biệt khi tiếp xúc gần với người đang ho, hắt hơi hoặc nói chuyện trong không gian kín. Nguy cơ tăng khi ngủ thiếu, căng thẳng, không rửa tay thường xuyên, ở nơi đông người hoặc thời tiết thay đổi.

Trẻ em đi học, nhân viên văn phòng, người chăm sóc trẻ nhỏ, nhân viên y tế, người sống trong ký túc xá hoặc gia đình đông người dễ tiếp xúc với nguồn lây hơn. Người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc hen, COPD, bệnh tim, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch cần thận trọng hơn khi có biểu hiện giống cúm.

Nên xử lý tại nhà thế nào cho an toàn?

Với triệu chứng nhẹ, người bệnh có thể nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn mềm dễ tiêu, súc họng nước muối sinh lý, giữ ấm vừa phải và theo dõi nhiệt độ. Không nên tự dùng kháng sinh, vì đa số cảm cúm và cảm lạnh là do virus.

Cần đọc kỹ nhãn thuốc không kê đơn nếu dùng thuốc hạ sốt, giảm đau hoặc thuốc cảm. Người có bệnh gan, bệnh thận, tăng huyết áp, đang dùng thuốc chống đông, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng. Không tự phối hợp nhiều loại thuốc cảm vì có thể trùng hoạt chất.

Khi nào cảm cúm hoặc cảm lạnh cần đi khám?

Nên đi khám nếu sốt cao kéo dài, khó thở, đau tức ngực, lơ mơ, tím môi, mất nước, ho nặng dần, triệu chứng kéo dài hơn 10 ngày không cải thiện hoặc cải thiện rồi nặng trở lại. Đây có thể là dấu hiệu biến chứng hoặc bệnh hô hấp khác.

Trẻ nhỏ cần được khám sớm nếu thở nhanh, bú kém, li bì, co lõm lồng ngực, sốt cao khó hạ hoặc nôn nhiều. Người lớn tuổi và người có bệnh nền không nên chờ triệu chứng quá nặng mới đi khám, vì biểu hiện có thể kín đáo nhưng diễn tiến nhanh.

Có cần xét nghiệm để phân biệt cúm và cảm lạnh không?

Không phải ai cũng cần xét nghiệm. Bác sĩ thường dựa vào mùa bệnh, triệu chứng, mức độ nặng, yếu tố nguy cơ và khả năng lây lan trong gia đình hoặc nơi làm việc. Xét nghiệm cúm có thể hữu ích khi người bệnh thuộc nhóm nguy cơ, triệu chứng nặng hoặc cần quyết định điều trị đặc hiệu.

Trong một số trường hợp, triệu chứng cúm, cảm lạnh, COVID-19, viêm xoang hoặc viêm phế quản có thể chồng lấp. Khi có sốt cao, đau mỏi nhiều, mất mùi vị, khó thở hoặc tiếp xúc với ca bệnh, việc thăm khám giúp chọn xét nghiệm phù hợp thay vì tự suy đoán.

Làm gì để giảm nguy cơ lây cho người khác?

Người bệnh nên đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần, che miệng mũi khi ho hắt hơi, rửa tay thường xuyên, lau bề mặt hay chạm và hạn chế đến nơi đông người khi đang sốt hoặc ho nhiều. Những biện pháp đơn giản này giúp giảm phát tán virus hô hấp.

Với cúm mùa, tiêm vắc xin cúm hằng năm là biện pháp dự phòng được khuyến nghị cho nhiều nhóm dân số, đặc biệt người có nguy cơ biến chứng. Vắc xin không bảo vệ tuyệt đối 100%, nhưng có thể giảm nguy cơ bệnh nặng, nhập viện và biến chứng theo khuyến cáo của các cơ quan y tế.

Câu hỏi thường gặp

Cảm lạnh có chuyển thành cảm cúm không?

Không. Cảm lạnh và cảm cúm do các nhóm virus khác nhau gây ra. Cảm lạnh không tự chuyển thành cúm, nhưng người bệnh có thể nhiễm virus cúm ở thời điểm khác nếu tiếp xúc nguồn lây.

Bị cảm cúm có cần uống kháng sinh không?

Thông thường không. Kháng sinh chỉ tác động lên vi khuẩn, trong khi cảm cúm đa số do virus influenza. Chỉ dùng kháng sinh khi bác sĩ nghi ngờ hoặc xác định có bội nhiễm vi khuẩn.

Cảm lạnh bao lâu thì khỏi?

Đa số trường hợp cảm lạnh cải thiện trong 7-10 ngày. Ho hoặc nghẹt mũi có thể kéo dài hơn một chút. Nếu triệu chứng nặng dần, kéo dài hoặc tái sốt, nên đi khám để loại trừ biến chứng.

Cúm có luôn gây sốt cao không?

Không. Cúm thường gây sốt và đau mỏi rõ, nhưng một số người, đặc biệt người cao tuổi hoặc suy giảm miễn dịch, có thể không sốt cao. Vì vậy cần đánh giá cả mức độ mệt, ho, khó thở và bệnh nền.

Khi nào người bị cảm nên nghỉ làm hoặc nghỉ học?

Nên nghỉ khi còn sốt, ho nhiều, mệt lả hoặc cần dùng thuốc hạ sốt liên tục. Việc nghỉ ngơi giúp hồi phục và giảm lây lan virus hô hấp cho đồng nghiệp, bạn học và người thân.

Có nên xông hơi khi bị cảm cúm hoặc cảm lạnh không?

Không nên xem xông hơi là cách điều trị chính. Hơi ấm có thể làm dễ chịu tạm thời, nhưng xông quá nóng có thể gây bỏng, chóng mặt hoặc mất nước. Người bệnh nên ưu tiên uống đủ nước và theo dõi triệu chứng.

Cảm cúm khác COVID-19 thế nào?

Cảm cúm và COVID-19 đều có thể gây sốt, ho, đau họng, mệt mỏi nên khó phân biệt chỉ bằng cảm giác. Khi có yếu tố tiếp xúc, triệu chứng nặng hoặc cần bảo vệ người nguy cơ cao, nên hỏi bác sĩ về xét nghiệm phù hợp.

Người có bệnh nền cần chú ý gì khi bị cúm?

Người có hen, COPD, bệnh tim, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch nên theo dõi sát hơn. Cúm có thể làm bệnh nền nặng lên, vì vậy cần đi khám sớm nếu sốt cao, khó thở, đau ngực hoặc mệt bất thường.

Có nên tự mua thuốc cảm phối hợp nhiều thành phần không?

Nên thận trọng. Thuốc cảm phối hợp có thể chứa nhiều hoạt chất như hạ sốt, giảm ho, chống nghẹt mũi. Dùng trùng thuốc dễ quá liều hoặc tăng tác dụng phụ, nhất là ở người tăng huyết áp, bệnh gan, bệnh thận.

Khi nào ho sau cảm lạnh cần kiểm tra thêm?

Nên kiểm tra nếu ho kéo dài trên 3 tuần, ho ra máu, khó thở, đau ngực, sốt trở lại hoặc sụt cân. Ho sau nhiễm virus có thể lành tính, nhưng các dấu hiệu trên cần được bác sĩ đánh giá.

Nội dung được biên soạn theo hướng thông tin y tế phổ thông, tham khảo khuyến cáo của WHO và CDC về cúm mùa, nhiễm virus hô hấp và phòng lây nhiễm. Người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ khi triệu chứng nặng, kéo dài hoặc có bệnh nền.