Ù tai là bệnh gì? Nguyên nhân thường gặp

Ù tai là bệnh gì? Nguyên nhân thường gặp là câu hỏi thường gặp khi người bệnh nghe tiếng ve kêu, ù ù, rít, tiếng gió hoặc tiếng mạch đập trong tai dù xung quanh khá yên tĩnh. Ù tai có thể thoáng qua sau khi tiếp xúc tiếng ồn, nhưng cũng có thể liên quan đến tai mũi họng, thính lực, mạch máu, thuốc hoặc bệnh toàn thân. Bài viết giúp nhận biết nguyên nhân thường gặp và thời điểm nên đi khám, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.

Ù tai là tình trạng như thế nào

Ù tai là cảm giác nghe âm thanh không đến từ nguồn âm bên ngoài. Âm thanh có thể giống tiếng ve, tiếng chuông, tiếng rít, tiếng ù trầm hoặc tiếng đập theo nhịp mạch. Người bệnh có thể bị một bên tai, hai bên tai, từng đợt hoặc kéo dài liên tục.

Về mặt y khoa, ù tai là triệu chứng chứ không phải một chẩn đoán cuối cùng. Một số trường hợp lành tính và tự giảm, nhưng ù tai kéo dài có thể ảnh hưởng giấc ngủ, sự tập trung, tâm trạng và chất lượng sống. Việc đánh giá cần dựa vào thời gian xuất hiện, mức độ nặng, thính lực và triệu chứng đi kèm.

Nguyên nhân thường gặp gây ù tai

Tiếp xúc tiếng ồn là nguyên nhân rất phổ biến. Nghe tai nghe âm lượng lớn, làm việc trong môi trường máy móc, đi bar, xem biểu diễn âm nhạc hoặc tiếng nổ gần tai có thể làm tế bào lông trong ốc tai bị kích thích hoặc tổn thương. Ù tai sau tiếng ồn nên được theo dõi kỹ nếu không giảm sau 24-48 giờ.

Ráy tai, viêm tai hoặc rối loạn vòi nhĩ cũng có thể gây cảm giác ù, đầy tai, nghe kém hoặc đau tai. Viêm mũi xoang, cảm lạnh, dị ứng thời tiết làm nghẹt mũi có thể khiến tai bị bít do thông khí tai giữa kém.

Suy giảm thính lực theo tuổi thường đi kèm ù tai ở người trung niên và người cao tuổi. Khi khả năng nghe một số tần số giảm, não có thể tăng nhạy cảm với tín hiệu âm thanh nội tại, khiến người bệnh cảm nhận tiếng ù rõ hơn khi ở nơi yên tĩnh.

Thuốc và bệnh toàn thân cũng cần được lưu ý. Một số thuốc có nguy cơ ảnh hưởng thính giác khi dùng không phù hợp hoặc liều cao; tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, thiếu máu, bệnh tuyến giáp, căng thẳng kéo dài và rối loạn khớp thái dương hàm cũng có thể liên quan. Người bệnh không nên tự ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ.

Các dạng ù tai cần chú ý

Ù tai một bên, ù tai đột ngột hoặc ù tai kèm nghe kém cần được thăm khám sớm hơn vì có thể liên quan đến tổn thương tai trong, dây thần kinh thính giác hoặc bệnh lý tai giữa. Đặc biệt, nghe kém đột ngột là tình huống nên khám chuyên khoa tai mũi họng càng sớm càng tốt.

Ù tai theo nhịp mạch, giống tiếng đập trong tai, cần được bác sĩ đánh giá vì đôi khi liên quan đến mạch máu, huyết áp hoặc bất thường vùng tai – đầu cổ. Ù tai kèm chóng mặt quay cuồng, nôn ói, mất thăng bằng, đau đầu dữ dội, yếu liệt hoặc nói khó không nên tự theo dõi tại nhà.

Khi nào người bệnh nên đi khám

Nên đi khám nếu ù tai kéo dài hơn vài ngày đến vài tuần, tái phát nhiều lần, ảnh hưởng giấc ngủ, công việc hoặc gây lo lắng nhiều. Cũng nên khám khi ù tai kèm đau tai, chảy dịch tai, sốt, nghe kém, chóng mặt, cảm giác đầy tai hoặc có tiền sử tiếp xúc tiếng ồn mạnh.

Cần đi khám sớm nếu ù tai xuất hiện đột ngột một bên, nghe kém nhanh, ù tai theo nhịp mạch, hoặc sau chấn thương đầu – tai. Những trường hợp này cần được kiểm tra tai mũi họng, đánh giá thính lực và cân nhắc xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh nếu bác sĩ thấy cần thiết.

Bác sĩ thường kiểm tra ù tai như thế nào

Khi thăm khám, bác sĩ sẽ hỏi thời điểm khởi phát, kiểu âm thanh, bên tai bị ảnh hưởng, mức độ nghe kém, tiền sử tiếng ồn, thuốc đang dùng, bệnh nền và triệu chứng mũi họng đi kèm. Khám tai bằng đèn soi giúp phát hiện ráy tai, viêm ống tai, viêm tai giữa hoặc bất thường màng nhĩ.

Đo thính lực có thể được chỉ định để đánh giá mức độ nghe kém và dạng tổn thương dẫn truyền hay tiếp nhận. Với ù tai một bên, ù tai theo mạch đập, triệu chứng thần kinh hoặc nghe kém bất thường, bác sĩ có thể đề nghị thêm xét nghiệm máu, siêu âm mạch máu, CT hoặc MRI tùy tình huống.

Cách xử lý an toàn và phòng ngừa ù tai

Người bệnh nên tránh ngoáy tai sâu, không tự nhỏ thuốc tai khi chưa biết nguyên nhân, giảm tiếp xúc tiếng ồn và dùng nút tai bảo vệ khi làm việc trong môi trường ồn. Nếu dùng tai nghe, nên giảm âm lượng và nghỉ tai định kỳ; quy tắc thực tế là âm lượng vừa đủ nghe và không gây cảm giác ù sau khi tháo tai nghe.

Ngủ đủ, kiểm soát stress, hạn chế rượu bia, theo dõi huyết áp và điều trị tốt bệnh mũi xoang nếu có cũng giúp giảm yếu tố làm ù tai nặng hơn. Với ù tai mạn tính, bác sĩ có thể hướng dẫn liệu pháp âm thanh, tư vấn tâm lý – hành vi hoặc điều trị nguyên nhân nền thay vì chỉ tập trung “làm mất tiếng ù” ngay lập tức.

Câu hỏi thường gặp

Ù tai có tự hết không?

Có thể tự hết nếu ù tai chỉ xuất hiện thoáng qua sau mệt mỏi, nghẹt mũi nhẹ hoặc tiếng ồn ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu ù tai kéo dài, tái phát nhiều, một bên tai hoặc kèm nghe kém, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.

Ù tai một bên có nguy hiểm không?

Ù tai một bên cần được chú ý hơn ù tai hai bên, đặc biệt khi khởi phát đột ngột hoặc kèm nghe kém, chóng mặt, đau tai. Không phải trường hợp nào cũng nguy hiểm, nhưng thăm khám tai mũi họng giúp loại trừ tổn thương tai trong, tai giữa hoặc dây thần kinh thính giác.

Ù tai do ráy tai có nên tự lấy tại nhà không?

Không nên dùng tăm bông, que ngoáy hoặc dụng cụ sắc đưa sâu vào tai vì có thể đẩy ráy vào trong, trầy ống tai hoặc thủng màng nhĩ. Nếu nghi ráy tai gây bít tắc, nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra và lấy ráy tai an toàn.

Nghe tai nghe nhiều có gây ù tai không?

Có. Nghe tai nghe âm lượng lớn hoặc kéo dài có thể gây ù tai và giảm thính lực do tiếng ồn. Người dùng nên giảm âm lượng, nghỉ tai định kỳ, tránh nghe khi ngủ và đi khám nếu sau khi nghe tai nghe vẫn ù tai hoặc nghe kém.

Ù tai kèm chóng mặt cần làm gì?

Ù tai kèm chóng mặt có thể liên quan đến rối loạn tiền đình, bệnh tai trong hoặc nguyên nhân thần kinh. Nếu chóng mặt quay cuồng, nôn nhiều, đi không vững, nghe kém đột ngột, yếu liệt hoặc nói khó, cần đi khám sớm hoặc cấp cứu.

Nội dung chỉ nhằm mục đích tham khảo. Nếu ù tai kéo dài, tăng dần, xuất hiện một bên hoặc kèm nghe kém, chóng mặt, đau tai, người bệnh nên thăm khám bác sĩ tai mũi họng để được đánh giá phù hợp.