Viêm amidan là gì? Khi nào nên đi khám?

Viêm amidan là tình trạng amidan ở hai bên thành họng bị viêm, thường do virus hoặc vi khuẩn gây ra. Người bệnh có thể đau họng, nuốt đau, sốt, hơi thở hôi, nổi hạch cổ hoặc thấy amidan sưng đỏ. Phần lớn trường hợp có thể cải thiện khi chăm sóc đúng cách, nhưng một số dấu hiệu cần được bác sĩ tai mũi họng đánh giá sớm để tránh biến chứng.

Bài viết này cung cấp thông tin y tế phổ thông, giúp người đọc hiểu viêm amidan là gì, nhận biết dấu hiệu thường gặp và biết khi nào nên đi khám. Nội dung không dùng để tự chẩn đoán, tự kê thuốc hoặc thay thế tư vấn trực tiếp từ bác sĩ.

ADS

Bài viết

Top 5 Địa chỉ Phòng khám da liễu TPHCM uy tín nhất hiện nay

Theo số liệu thống kê mới nhất từ Sở Y tế TP.HCM, nhu cầu thăm khám và điều trị các bệnh lý...

Đọc bài viết →

Viêm amidan là gì?

Amidan là mô lympho nằm ở vùng họng, có vai trò tham gia hàng rào miễn dịch đường hô hấp trên. Khi virus, vi khuẩn hoặc yếu tố kích ứng tấn công, amidan có thể sưng, đỏ, đau và tạo cảm giác vướng khi nuốt. Tình trạng này được gọi là viêm amidan.

Viêm amidan có thể gặp ở trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn. Theo các tài liệu y khoa, đa số viêm họng – viêm amidan cấp có liên quan đến virus; một tỷ lệ nhỏ hơn do vi khuẩn, trong đó liên cầu nhóm A là nguyên nhân cần được chú ý vì có thể cần điều trị đặc hiệu theo chỉ định bác sĩ.

Dấu hiệu viêm amidan thường gặp

Triệu chứng viêm amidan không giống nhau ở mọi người. Có người chỉ đau họng nhẹ vài ngày, nhưng cũng có trường hợp sốt, mệt nhiều, đau khi nuốt hoặc khó ăn uống. Nhận biết đúng dấu hiệu giúp người bệnh theo dõi diễn tiến và đi khám đúng thời điểm.

Các biểu hiện thường gặp gồm đau họng, rát họng, nuốt đau, sốt, ớn lạnh, đau đầu, mệt mỏi, nổi hạch vùng cổ, hơi thở hôi hoặc giọng nói thay đổi. Khi quan sát họng, amidan có thể đỏ, sưng, đôi khi có chấm trắng hoặc mảng xuất tiết.

Ở trẻ nhỏ, biểu hiện có thể không rõ ràng như người lớn. Trẻ có thể quấy khóc, bỏ ăn, chảy nước dãi, ngủ kém hoặc than đau tai do đau họng lan lên tai. Nếu trẻ sốt cao, li bì, khó thở hoặc uống kém, cần đưa đi khám ngay.

Nguyên nhân nào thường gây viêm amidan?

Viêm amidan thường bắt đầu sau một đợt nhiễm siêu vi đường hô hấp trên, cảm lạnh hoặc cúm. Ngoài ra, vi khuẩn, khói thuốc, ô nhiễm, thay đổi thời tiết, dị ứng mũi xoang và sức đề kháng suy giảm cũng có thể làm vùng họng dễ viêm hơn.

Virus là nguyên nhân phổ biến, vì vậy không phải trường hợp viêm amidan nào cũng cần kháng sinh. Kháng sinh chỉ nên dùng khi bác sĩ nghi ngờ hoặc xác định có nhiễm khuẩn phù hợp. Tự dùng kháng sinh khi chưa khám có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ và kháng thuốc.

Một số yếu tố làm viêm amidan dễ tái phát gồm tiếp xúc gần với người đang nhiễm khuẩn hô hấp, vệ sinh tay chưa tốt, ngủ không đủ, hút thuốc hoặc hít khói thuốc thụ động, viêm mũi xoang kéo dài, trào ngược dạ dày – họng và môi trường làm việc nhiều bụi.

Viêm amidan có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp viêm amidan cấp không nguy hiểm nếu được theo dõi và chăm sóc đúng. Tuy nhiên, không nên chủ quan khi triệu chứng nặng nhanh, kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, vì người bệnh có thể cần đánh giá nguyên nhân và nguy cơ biến chứng.

Các vấn đề cần lưu ý gồm mất nước do nuốt đau, áp xe quanh amidan, viêm tai giữa, viêm xoang, khó thở do amidan sưng lớn hoặc biến chứng sau nhiễm liên cầu nếu nhiễm khuẩn không được xử trí phù hợp. Những tình huống này cần bác sĩ thăm khám, không nên tự xử lý tại nhà.

Khi nào người bệnh nên đi khám?

Nên đi khám khi đau họng và sưng amidan không cải thiện sau vài ngày, sốt cao, nuốt rất đau, hơi thở hôi nhiều, nổi hạch cổ đau, có mủ trên amidan hoặc viêm họng tái phát nhiều lần. Bác sĩ có thể khám họng, hỏi bệnh sử và cân nhắc xét nghiệm nếu cần.

Cần đi khám khẩn cấp hoặc đến cơ sở y tế ngay nếu người bệnh khó thở, nuốt nước bọt khó, chảy nước dãi, há miệng khó, đau họng lệch một bên kèm sốt, cổ sưng nhanh, li bì, mất nước hoặc trẻ nhỏ bỏ bú/bỏ uống. Đây là các dấu hiệu không nên chờ theo dõi tại nhà.

Có thể chăm sóc tại nhà như thế nào cho an toàn?

Khi triệu chứng nhẹ và chưa có dấu hiệu cảnh báo, người bệnh có thể nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn thức ăn mềm, tránh khói thuốc, giữ ấm vùng họng và súc miệng bằng nước muối sinh lý nếu phù hợp. Việc chăm sóc chủ yếu nhằm giảm khó chịu và hỗ trợ cơ thể hồi phục.

Không nên tự nặn mủ amidan, tự mua kháng sinh, dùng lại đơn thuốc cũ hoặc lạm dụng thuốc giảm đau/hạ sốt. Nếu cần dùng thuốc, đặc biệt ở trẻ em, phụ nữ mang thai, người có bệnh gan thận, dị ứng thuốc hoặc đang dùng nhiều thuốc khác, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.

Bác sĩ thường kiểm tra gì khi nghi viêm amidan?

Khi đi khám, bác sĩ thường hỏi thời gian đau họng, mức độ sốt, khả năng ăn uống, tiền sử viêm amidan tái phát, tiếp xúc với người bệnh và các triệu chứng đi kèm như ho, sổ mũi, phát ban hoặc đau tai. Khám họng giúp đánh giá amidan có sưng, đỏ, mủ hay lệch bất thường không.

Tùy tình huống, bác sĩ có thể chỉ định test nhanh liên cầu, xét nghiệm dịch họng hoặc đánh giá thêm tai mũi họng. Nếu viêm amidan tái phát nhiều lần, ảnh hưởng giấc ngủ, gây ngủ ngáy/ngưng thở khi ngủ hoặc biến chứng, người bệnh có thể được tư vấn hướng xử trí chuyên khoa.

Làm gì để giảm nguy cơ viêm amidan tái phát?

Không có cách nào phòng tránh tuyệt đối, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng việc rửa tay thường xuyên, tránh dùng chung ly muỗng, đeo khẩu trang khi tiếp xúc nguồn lây, ngủ đủ, uống đủ nước và tránh khói thuốc. Người có viêm mũi xoang, dị ứng hoặc trào ngược nên kiểm soát bệnh nền theo hướng dẫn y tế.

Nếu viêm amidan tái phát nhiều lần trong năm, triệu chứng nặng hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, người bệnh nên ghi lại số lần viêm, thời gian sốt, thuốc đã dùng và kết quả khám trước đó. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn khi quyết định theo dõi, điều trị nội khoa hay chuyển chuyên khoa.

Câu hỏi thường gặp về viêm amidan

Viêm amidan có tự khỏi không?

Có thể, nhất là khi nguyên nhân là virus và triệu chứng nhẹ. Tuy nhiên, nếu sốt cao, đau họng nặng, có mủ, khó thở, nuốt khó hoặc triệu chứng kéo dài, người bệnh nên đi khám để được đánh giá đúng nguyên nhân.

Viêm amidan có lây không?

Có thể lây nếu nguyên nhân là virus hoặc vi khuẩn đường hô hấp. Mầm bệnh thường lan qua giọt bắn, tiếp xúc gần hoặc dùng chung vật dụng. Rửa tay, che miệng khi ho và hạn chế tiếp xúc gần khi đang sốt giúp giảm lây lan.

Viêm amidan có cần uống kháng sinh không?

Không phải lúc nào cũng cần. Kháng sinh chỉ phù hợp khi bác sĩ nghi ngờ hoặc xác định nhiễm khuẩn cần điều trị. Tự dùng kháng sinh khi viêm do virus thường không giúp khỏi nhanh hơn và có thể gây hại.

Viêm amidan tái phát nhiều lần có nên cắt amidan không?

Không thể quyết định chỉ dựa trên cảm giác đau họng. Bác sĩ cần đánh giá số lần tái phát, mức độ nặng, biến chứng, ảnh hưởng ăn ngủ và sức khỏe tổng thể trước khi tư vấn phẫu thuật hay tiếp tục điều trị bảo tồn.

Người lớn bị viêm amidan có khác trẻ em không?

Có thể khác về biểu hiện và nguyên nhân đi kèm. Người lớn cần chú ý yếu tố hút thuốc, trào ngược, viêm mũi xoang, môi trường làm việc và bệnh nền. Trẻ em cần theo dõi sát dấu hiệu mất nước, bỏ ăn, khó thở hoặc li bì.

Thông tin trong bài chỉ có giá trị tham khảo. Khi có triệu chứng nghi ngờ viêm amidan hoặc dấu hiệu bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế phù hợp để được bác sĩ thăm khám trực tiếp.