Thoát vị đĩa đệm là gì? Triệu chứng và dấu hiệu cần đi khám

Thoát vị đĩa đệm là một trong những nguyên nhân thường gặp gây đau lưng, đau cổ hoặc đau lan xuống tay chân. Nhiều trường hợp có thể cải thiện khi được nghỉ ngơi, điều chỉnh vận động và điều trị bảo tồn đúng cách, nhưng cũng có tình huống cần đi khám sớm để tránh chèn ép thần kinh kéo dài. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu thoát vị đĩa đệm là gì, nhận biết triệu chứng thường gặp và biết khi nào nên gặp bác sĩ.

Thoát vị đĩa đệm là gì?

Đĩa đệm là cấu trúc nằm giữa các đốt sống, có vai trò như một “miếng đệm” giúp cột sống linh hoạt và hấp thu lực khi vận động. Mỗi đĩa đệm gồm vòng sợi bên ngoài và phần nhân nhầy bên trong. Thoát vị đĩa đệm xảy ra khi vòng sợi bị rách hoặc suy yếu, khiến nhân nhầy lồi ra ngoài và có thể kích thích hoặc chèn ép rễ thần kinh.

ADS

Cơ sở y tế

Phòng khám đông y Phúc An Duyên TPHCM

Châm cứu điều trị đau lưng, đau thần kinh tọa, thoát vị đĩa đệm an toàn, lành tính

Xem chi tiết →

Tình trạng này thường gặp ở cột sống thắt lưng và cột sống cổ, vì đây là hai vùng chịu nhiều áp lực khi ngồi lâu, cúi nâng vật nặng, xoay vặn người hoặc làm việc sai tư thế. Theo các tài liệu y khoa về đau thắt lưng, phần lớn người trưởng thành từng có đau lưng trong đời, nhưng không phải mọi trường hợp đau lưng đều do thoát vị đĩa đệm. Việc chẩn đoán cần dựa trên triệu chứng, thăm khám thần kinh và xét nghiệm hình ảnh khi cần.

Vì sao đĩa đệm có thể bị thoát vị?

Thoát vị đĩa đệm thường là kết quả của nhiều yếu tố tích lũy theo thời gian. Khi tuổi tăng, đĩa đệm mất nước dần, giảm đàn hồi và dễ nứt rách hơn. Những người làm việc phải ngồi lâu, cúi nhiều, mang vác nặng, rung xóc thường xuyên hoặc ít vận động có nguy cơ cao hơn.

Một số yếu tố khác cũng góp phần làm tăng áp lực lên cột sống, như thừa cân, hút thuốc lá, cơ lưng bụng yếu, chấn thương khi chơi thể thao hoặc nâng vật nặng sai kỹ thuật. Ở người trẻ, thoát vị đĩa đệm có thể xuất hiện sau một động tác gắng sức đột ngột, nhưng cũng có thể tiến triển âm thầm rồi bộc lộ khi đau tăng lên.

Điểm cần lưu ý là hình ảnh lồi hoặc thoát vị nhẹ trên phim không phải lúc nào cũng tương ứng với mức độ đau. Có người có hình ảnh thoát vị nhưng ít triệu chứng, trong khi người khác đau nhiều do viêm, co cơ hoặc chèn ép thần kinh. Vì vậy, không nên tự kết luận chỉ dựa vào kết quả chụp phim nếu chưa được bác sĩ giải thích.

Triệu chứng thoát vị đĩa đệm thường gặp

Triệu chứng phụ thuộc vị trí đĩa đệm bị ảnh hưởng và mức độ kích thích rễ thần kinh. Ở cột sống thắt lưng, người bệnh có thể đau vùng lưng dưới, đau lan xuống mông, mặt sau đùi, cẳng chân hoặc bàn chân. Cơn đau kiểu này thường được gọi là đau thần kinh tọa khi liên quan đường đi của dây thần kinh tọa.

Ở cột sống cổ, người bệnh có thể đau cổ vai gáy, đau lan xuống vai, cánh tay, bàn tay, kèm tê bì hoặc cảm giác kiến bò. Đau có thể tăng khi ho, hắt hơi, cúi người, ngồi lâu, đứng lâu hoặc xoay cổ lưng. Một số người cảm thấy yếu tay chân, cầm nắm kém, đi lại khó hoặc dễ vấp.

Dấu hiệu tại vùng cột sống

Đau tại vùng cổ hoặc thắt lưng là biểu hiện phổ biến. Cơn đau có thể âm ỉ, đau nhói hoặc đau tăng khi thay đổi tư thế. Nhiều người bị co cứng cơ cạnh cột sống, khó cúi, khó xoay người hoặc phải giữ một tư thế để giảm đau.

Dấu hiệu do chèn ép thần kinh

Khi nhân nhầy thoát vị chạm vào rễ thần kinh, người bệnh có thể bị đau lan, tê bì, giảm cảm giác hoặc yếu cơ theo vùng thần kinh chi phối. Ví dụ, thoát vị vùng thắt lưng có thể gây đau lan xuống chân, còn thoát vị vùng cổ có thể gây tê yếu cánh tay hoặc bàn tay.

Dấu hiệu cần đi khám sớm

Người bệnh nên đi khám nếu đau lưng hoặc đau cổ kéo dài hơn vài ngày không cải thiện, đau tái phát nhiều lần, đau lan xuống tay chân, hoặc tê bì ảnh hưởng sinh hoạt. Khám sớm giúp bác sĩ phân biệt thoát vị đĩa đệm với căng cơ, thoái hóa cột sống, hẹp ống sống, bệnh lý khớp cùng chậu hoặc các nguyên nhân khác.

Cần đi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế ngay nếu có yếu chân tay tăng nhanh, tê vùng yên ngựa, bí tiểu, tiểu không tự chủ, đại tiện không tự chủ, sốt kèm đau lưng dữ dội, đau sau chấn thương mạnh hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân. Đây có thể là dấu hiệu chèn ép thần kinh nghiêm trọng hoặc bệnh lý khác cần xử trí khẩn.

Bác sĩ chẩn đoán thoát vị đĩa đệm như thế nào?

Quá trình chẩn đoán thường bắt đầu bằng hỏi bệnh và khám lâm sàng. Bác sĩ sẽ hỏi vị trí đau, hướng lan đau, thời điểm xuất hiện, yếu tố làm tăng giảm đau, công việc hằng ngày, tiền sử chấn thương và các bệnh nền. Khám thần kinh có thể bao gồm kiểm tra sức cơ, cảm giác, phản xạ gân xương và các nghiệm pháp gợi ý chèn ép rễ thần kinh.

Chụp MRI cột sống thường được cân nhắc khi đau lan kéo dài, có dấu hiệu thần kinh, điều trị ban đầu không cải thiện hoặc nghi ngờ biến chứng. X-quang có thể giúp đánh giá cấu trúc xương, còn CT hoặc điện cơ được chỉ định tùy từng trường hợp. Không phải ai đau lưng cũng cần chụp MRI ngay, vì kết quả hình ảnh cần được đặt trong bối cảnh triệu chứng thực tế.

Điều trị thường theo hướng nào?

Phần lớn trường hợp thoát vị đĩa đệm không có dấu hiệu nguy hiểm sẽ được điều trị bảo tồn trước. Hướng xử trí có thể gồm điều chỉnh hoạt động, dùng thuốc giảm đau kháng viêm theo chỉ định, vật lý trị liệu, bài tập phục hồi chức năng và hướng dẫn tư thế sinh hoạt. Người bệnh không nên tự mua thuốc kéo dài, đặc biệt nếu có bệnh dạ dày, thận, gan, tim mạch hoặc đang dùng thuốc chống đông.

Can thiệp hoặc phẫu thuật chỉ được cân nhắc trong một số tình huống như đau dai dẳng không đáp ứng điều trị phù hợp, yếu cơ tiến triển, chèn ép thần kinh nặng hoặc hội chứng chùm đuôi ngựa. Quyết định điều trị cần do bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên triệu chứng, phim chụp và mức độ ảnh hưởng chức năng.

Cần chuẩn bị gì trước khi đi khám?

Trước buổi khám, bạn nên ghi lại thời điểm bắt đầu đau, vị trí đau, đường lan đau, cảm giác tê yếu, yếu tố làm đau tăng hoặc giảm, mức độ ảnh hưởng đến đi lại và giấc ngủ. Nếu từng chụp X-quang, MRI, CT hoặc đã dùng thuốc, hãy mang theo kết quả và đơn thuốc cũ.

Nên nói rõ nghề nghiệp, thói quen ngồi làm việc, hoạt động thể thao, lần chấn thương gần đây và các bệnh nền. Những thông tin này giúp bác sĩ lựa chọn hướng điều trị phù hợp, tránh chỉ tập trung vào một kết quả hình ảnh mà bỏ sót yếu tố sinh hoạt gây tái phát.

Câu hỏi thường gặp về thoát vị đĩa đệm

Thoát vị đĩa đệm có tự khỏi không?

Một số trường hợp có thể giảm triệu chứng sau vài tuần đến vài tháng nhờ nghỉ ngơi hợp lý, thuốc theo chỉ định và phục hồi chức năng. Tuy nhiên, “hết đau” không đồng nghĩa đĩa đệm trở lại hoàn toàn như ban đầu. Người bệnh vẫn cần duy trì tư thế đúng và tập luyện phù hợp để giảm tái phát.

Đau lưng có phải luôn là thoát vị đĩa đệm?

Không. Đau lưng có thể do căng cơ, thoái hóa, viêm khớp, bệnh lý thận, phụ khoa hoặc nhiều nguyên nhân khác. Thoát vị đĩa đệm thường được nghĩ đến hơn khi đau lan xuống chân, kèm tê bì hoặc yếu cơ theo đường đi thần kinh.

Thoát vị đĩa đệm có nên nằm bất động hoàn toàn không?

Không nên nằm bất động kéo dài nếu không có chỉ định. Nghỉ ngơi ngắn hạn có thể giúp giảm đau cấp, nhưng nằm lâu làm yếu cơ và chậm hồi phục. Người bệnh nên vận động nhẹ theo hướng dẫn, tránh cúi nâng nặng hoặc xoay vặn đột ngột.

Khi nào cần chụp MRI?

MRI thường được cân nhắc khi đau lan kéo dài, có tê yếu, nghi chèn ép thần kinh, đau không cải thiện sau điều trị ban đầu hoặc có dấu hiệu cảnh báo. Bác sĩ sẽ quyết định thời điểm chụp dựa trên khám lâm sàng, không chỉ dựa vào mong muốn kiểm tra cho yên tâm.

Thoát vị đĩa đệm có cần phẫu thuật không?

Không phải tất cả trường hợp đều cần phẫu thuật. Nhiều người cải thiện với điều trị bảo tồn. Phẫu thuật chỉ là một lựa chọn khi có chèn ép nặng, yếu cơ tiến triển, hội chứng chùm đuôi ngựa hoặc đau kéo dài ảnh hưởng nghiêm trọng dù đã điều trị phù hợp.

Có nên tự tập các bài kéo giãn trên mạng?

Nên thận trọng. Một số bài tập có thể phù hợp với người này nhưng làm đau tăng ở người khác, tùy vị trí thoát vị và giai đoạn bệnh. Nếu đau lan, tê yếu hoặc đau tăng khi tập, nên dừng lại và hỏi ý kiến bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng.

Thoát vị đĩa đệm có gây tê chân không?

Có thể. Khi rễ thần kinh vùng thắt lưng bị kích thích hoặc chèn ép, người bệnh có thể tê, châm chích, đau lan hoặc yếu ở chân. Nếu tê yếu tăng nhanh, đi lại khó hoặc kèm rối loạn tiểu tiện, cần đi khám ngay.

Ngồi nhiều có làm thoát vị đĩa đệm nặng hơn không?

Ngồi lâu, đặc biệt là ngồi gù lưng hoặc ít thay đổi tư thế, có thể làm tăng áp lực lên cột sống thắt lưng và khiến triệu chứng nặng hơn. Nên đứng dậy vận động nhẹ sau mỗi 30 đến 60 phút, điều chỉnh ghế bàn và tập tăng sức bền cơ lưng bụng.

Thoát vị đĩa đệm có tái phát không?

Có thể tái phát, nhất là khi người bệnh tiếp tục nâng vật nặng sai tư thế, tăng cân, ít vận động hoặc bỏ bài tập phục hồi. Kiểm soát yếu tố nguy cơ và duy trì lối sống phù hợp là phần quan trọng trong phòng ngừa tái phát.

Nên khám chuyên khoa nào khi nghi thoát vị đĩa đệm?

Người bệnh có thể khám chuyên khoa cơ xương khớp, chấn thương chỉnh hình, thần kinh hoặc phục hồi chức năng tùy triệu chứng và cơ sở y tế. Nếu có dấu hiệu cấp cứu như bí tiểu, yếu chân nhanh hoặc tê vùng yên ngựa, cần đến khoa cấp cứu trước.

Thông tin trong bài chỉ nhằm mục đích tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Nếu đau dữ dội, tê yếu tiến triển hoặc có rối loạn tiểu tiện, hãy đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.