Viêm xoang là gì? Dấu hiệu nhận biết và khi nào cần khám

Bài viết cung cấp thông tin y tế phổ thông, không thay thế thăm khám hoặc tư vấn trực tiếp với bác sĩ. Nếu triệu chứng nặng, kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, người bệnh nên đi khám chuyên khoa tai mũi họng để được đánh giá phù hợp.

Viêm xoang là tình trạng niêm mạc lót trong các xoang cạnh mũi bị viêm, phù nề và tăng tiết dịch. Khi đường dẫn lưu của xoang bị tắc, dịch ứ lại có thể gây nghẹt mũi, chảy mũi, đau tức vùng mặt và giảm khả năng ngửi. Đây là vấn đề thường gặp, nhất là sau cảm lạnh, khi bị viêm mũi dị ứng hoặc sống trong môi trường nhiều khói bụi.

Điều quan trọng là không phải cứ đau đầu hay nghẹt mũi đều là viêm xoang. Nhiều bệnh lý tai mũi họng khác có biểu hiện tương tự, vì vậy người bệnh cần hiểu dấu hiệu gợi ý, cách chăm sóc an toàn và thời điểm nên đi khám để tránh tự điều trị kéo dài.

Viêm xoang là gì?

Viêm xoang là tình trạng viêm xảy ra ở hệ thống xoang cạnh mũi, gồm các khoang rỗng nằm quanh mũi, trán, gò má và sau hốc mũi. Khi niêm mạc xoang bị kích thích bởi virus, dị ứng, vi khuẩn hoặc yếu tố môi trường, niêm mạc có thể sưng lên, làm dịch nhầy khó thoát ra ngoài.

Theo cách phân loại thường dùng trong y khoa, viêm xoang có thể là cấp tính nếu triệu chứng mới xuất hiện trong thời gian ngắn, thường liên quan đến nhiễm siêu vi đường hô hấp trên. Khi triệu chứng kéo dài từ 12 tuần trở lên, tái phát nhiều lần hoặc ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt, bác sĩ có thể cân nhắc viêm xoang mạn tính sau khi thăm khám và đánh giá đầy đủ.

Ở người trưởng thành, các xoang thường được nhắc đến gồm xoang hàm, xoang trán, xoang sàng và xoang bướm. Mỗi vị trí có thể gây cảm giác đau tức khác nhau, nhưng không nên tự xác định loại xoang bị viêm chỉ dựa vào vị trí đau. Chẩn đoán cần dựa trên triệu chứng, khám mũi họng và đôi khi cần nội soi hoặc chẩn đoán hình ảnh khi có chỉ định.

Dấu hiệu nào thường gợi ý viêm xoang?

Viêm xoang thường được nghĩ đến khi người bệnh có nghẹt mũi, chảy mũi, đau tức vùng mặt và giảm ngửi, đặc biệt sau một đợt cảm lạnh hoặc viêm mũi kéo dài. Các triệu chứng có thể thay đổi theo từng người, mức độ viêm và thời gian bệnh diễn tiến.

Nghẹt mũi, chảy mũi và dịch mũi đặc

Nghẹt mũi là biểu hiện rất thường gặp. Người bệnh có thể thấy khó thở qua mũi, phải thở bằng miệng, ngủ không sâu hoặc nói giọng mũi. Dịch mũi có thể trong, trắng đục, vàng hoặc xanh; màu dịch đơn thuần không đủ để khẳng định chắc chắn là nhiễm khuẩn.

Một số người có cảm giác dịch chảy xuống họng, gây vướng họng, ho khan hoặc khạc đờm vào buổi sáng. Nếu tình trạng này kéo dài, người bệnh dễ mệt mỏi, giảm tập trung và khó chịu trong sinh hoạt hằng ngày.

Đau tức vùng trán, gò má hoặc quanh hốc mắt

Cảm giác đau tức mặt có thể xuất hiện ở vùng trán, hai bên gò má, quanh mắt hoặc sâu trong hốc mũi. Cơn đau đôi khi tăng khi cúi đầu, thay đổi tư thế hoặc sau khi ngủ dậy do dịch ứ trong xoang.

Tuy nhiên, đau đầu không phải lúc nào cũng do viêm xoang. Căng thẳng, đau nửa đầu, rối loạn giấc ngủ, bệnh răng hàm mặt hoặc vấn đề thần kinh cũng có thể gây đau tương tự. Nếu đau đầu dữ dội, đột ngột hoặc kèm dấu hiệu thần kinh, cần đi khám sớm.

Giảm ngửi, hôi miệng hoặc ho kéo dài

Khi niêm mạc mũi xoang phù nề, luồng khí đi qua vùng khứu giác bị ảnh hưởng, khiến người bệnh giảm ngửi hoặc cảm nhận mùi kém hơn. Dịch mũi sau cũng có thể gây hôi miệng, buồn nôn nhẹ hoặc ho dai dẳng, nhất là về đêm.

Ở trẻ em, biểu hiện đôi khi không điển hình. Trẻ có thể ho kéo dài, chảy mũi lâu ngày, ngủ ngáy, biếng ăn hoặc quấy khóc. Phụ huynh không nên tự dùng thuốc kéo dài cho trẻ mà nên đưa trẻ đi khám nếu triệu chứng không cải thiện.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp là gì?

Viêm xoang thường bắt đầu khi niêm mạc mũi xoang bị kích thích và đường dẫn lưu xoang bị cản trở. Nguyên nhân có thể liên quan đến nhiễm siêu vi, dị ứng, cấu trúc mũi xoang, môi trường sống hoặc bệnh lý đi kèm. Việc hiểu yếu tố nguy cơ giúp người bệnh chăm sóc đúng hướng hơn.

Nhiễm siêu vi đường hô hấp trên

Cảm lạnh thông thường là một trong những bối cảnh hay gặp trước viêm xoang cấp. Khi bị cảm, niêm mạc mũi sưng nề và tiết dịch nhiều hơn. Phần lớn trường hợp do virus có thể cải thiện dần bằng nghỉ ngơi, uống đủ nước, vệ sinh mũi đúng cách và theo dõi triệu chứng.

Người bệnh cần thận trọng với việc tự dùng kháng sinh. Kháng sinh không có tác dụng với virus và chỉ nên dùng khi bác sĩ đánh giá có khả năng nhiễm khuẩn hoặc có chỉ định cụ thể.

Viêm mũi dị ứng và kích thích từ môi trường

Người có cơ địa dị ứng, thường xuyên hắt hơi, ngứa mũi, chảy mũi trong hoặc nghẹt mũi theo mùa dễ bị phù nề niêm mạc mũi kéo dài. Bụi nhà, phấn hoa, lông thú, khói thuốc, ô nhiễm không khí và thay đổi thời tiết có thể làm triệu chứng nặng hơn.

Nếu yếu tố dị ứng không được kiểm soát, viêm xoang có thể tái phát nhiều lần. Việc giữ môi trường sống sạch, tránh khói thuốc, đeo khẩu trang khi ra nơi nhiều bụi và trao đổi với bác sĩ về kiểm soát dị ứng là những bước an toàn hơn so với tự dùng thuốc kéo dài.

Bất thường cấu trúc mũi xoang hoặc bệnh lý liên quan

Lệch vách ngăn mũi, polyp mũi, cuốn mũi quá phát hoặc lỗ thông xoang bị hẹp có thể làm dịch xoang thoát kém. Một số trường hợp viêm xoang hàm cũng có thể liên quan đến bệnh răng miệng, đặc biệt khi đau vùng hàm trên, hôi miệng hoặc có tiền sử can thiệp nha khoa.

Những nguyên nhân này khó xác định bằng quan sát tại nhà. Nếu viêm xoang tái phát, kéo dài hoặc đáp ứng kém với chăm sóc thông thường, người bệnh nên khám chuyên khoa để được nội soi mũi xoang và đánh giá nguyên nhân nền.

Người bệnh nên chăm sóc tại nhà như thế nào cho an toàn?

Với triệu chứng nhẹ, mới xuất hiện và không có dấu hiệu cảnh báo, chăm sóc hỗ trợ có thể giúp người bệnh dễ chịu hơn trong khi theo dõi diễn tiến. Mục tiêu là làm loãng dịch tiết, giảm kích thích niêm mạc và tránh các hành vi tự điều trị có thể gây hại.

Vệ sinh mũi đúng cách

Rửa mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý có thể giúp làm sạch dịch nhầy và giảm nghẹt mũi ở một số người. Cần dùng dụng cụ sạch, nước phù hợp theo hướng dẫn và thao tác nhẹ nhàng. Không nên rửa mũi quá mạnh vì có thể gây khó chịu hoặc kích ứng thêm.

Người bệnh cũng nên uống đủ nước, nghỉ ngơi, giữ ấm vùng mũi họng khi thời tiết lạnh và tránh tiếp xúc khói thuốc. Nếu đang có bệnh nền như hen, viêm mũi dị ứng hoặc bệnh tim mạch, nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc không kê đơn nào.

Tránh tự dùng thuốc kéo dài

Một số thuốc xịt hoặc thuốc uống giảm nghẹt mũi có thể làm người bệnh dễ chịu tạm thời, nhưng dùng sai cách hoặc kéo dài có thể gây tác dụng phụ, nghẹt mũi bật lại hoặc che lấp dấu hiệu cần khám. Thuốc corticoid, kháng sinh, thuốc chống dị ứng hoặc thuốc giảm đau đều cần dùng đúng chỉ định.

ADS

Bài viết

Top 5 Phòng khám Cơ Xương Khớp TPHCM Uy Tín

Các bệnh lý về hệ vận động đang ngày càng trẻ hóa tại các đô thị lớn. Theo số liệu thống kê...

Đọc bài viết →

Không nên dùng lại đơn thuốc cũ, dùng thuốc của người khác hoặc mua kháng sinh theo kinh nghiệm. Cách an toàn là theo dõi triệu chứng, ghi lại thời gian bệnh, mức độ sốt, màu và lượng dịch mũi, các yếu tố làm nặng để cung cấp cho bác sĩ khi đi khám.

Khi nào viêm xoang cần đi khám?

Người bệnh nên đi khám khi triệu chứng kéo dài, nặng dần hoặc có dấu hiệu bất thường. Việc thăm khám giúp phân biệt viêm xoang với viêm mũi dị ứng, cảm lạnh, đau nửa đầu, bệnh răng hàm mặt hoặc các tình trạng cần xử trí chuyên khoa.

Triệu chứng kéo dài trên 10 ngày hoặc tái phát nhiều lần

Nếu nghẹt mũi, chảy mũi, đau tức mặt hoặc ho do dịch mũi sau kéo dài hơn 10 ngày mà không cải thiện, người bệnh nên được đánh giá. Trường hợp triệu chứng vừa đỡ rồi nặng trở lại cũng cần lưu ý vì có thể gợi ý diễn tiến phức tạp hơn.

Với người bị tái phát nhiều đợt trong năm, khám chuyên khoa giúp tìm yếu tố nền như dị ứng, polyp mũi, lệch vách ngăn hoặc vấn đề răng miệng. Điều này quan trọng hơn việc chỉ xử lý từng đợt triệu chứng.

Sốt cao, đau đầu nặng hoặc sưng quanh mắt

Cần đi khám sớm nếu có sốt cao, đau đầu dữ dội, đau quanh mắt tăng nhanh, sưng đỏ vùng mắt, nhìn mờ, nhìn đôi, cứng cổ, nôn ói nhiều, lơ mơ hoặc yếu liệt. Đây là những dấu hiệu không nên tự theo dõi tại nhà.

Dù biến chứng viêm xoang không thường gặp, vùng xoang nằm gần hốc mắt và nền sọ nên các dấu hiệu bất thường cần được đánh giá kịp thời. Người bệnh có hệ miễn dịch suy giảm, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi cũng nên thận trọng hơn.

Ảnh hưởng rõ đến giấc ngủ, công việc hoặc học tập

Viêm xoang kéo dài có thể làm ngủ kém, giảm tập trung, mệt mỏi, ho về đêm và giảm chất lượng sống. Nếu triệu chứng ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, người bệnh nên đi khám để có kế hoạch điều trị phù hợp, thay vì chịu đựng hoặc tự dùng thuốc từng đợt.

Bác sĩ có thể khai thác bệnh sử, khám tai mũi họng, nội soi mũi xoang khi cần và chỉ định xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh trong một số trường hợp. Không phải ai bị viêm xoang cũng cần chụp phim hoặc dùng kháng sinh.

Viêm xoang có thể phòng ngừa tái phát bằng cách nào?

Không phải mọi trường hợp viêm xoang đều phòng ngừa được hoàn toàn, nhưng giảm yếu tố kích thích và chăm sóc mũi họng đúng cách có thể giúp hạn chế tái phát. Cách phòng ngừa nên dựa trên nguyên nhân nền của từng người.

Giữ vệ sinh mũi họng và môi trường sống

Người bệnh nên tránh khói thuốc, hạn chế tiếp xúc bụi mịn, vệ sinh nhà cửa, giặt chăn ga định kỳ và giữ độ ẩm không khí phù hợp. Khi ra môi trường ô nhiễm, khẩu trang đạt chuẩn có thể giúp giảm kích thích đường hô hấp.

Trong mùa cảm cúm, rửa tay, ngủ đủ, uống đủ nước và tránh tiếp xúc gần với người đang nhiễm trùng hô hấp giúp giảm nguy cơ viêm mũi xoang sau nhiễm siêu vi. Tiêm chủng theo khuyến cáo cũng có thể có lợi với một số nhóm nguy cơ.

Kiểm soát dị ứng và bệnh nền

Nếu viêm mũi dị ứng là yếu tố chính, kiểm soát dị ứng thường là chìa khóa để giảm tái phát viêm xoang. Người bệnh nên nhận diện tác nhân gây dị ứng, dùng thuốc theo hướng dẫn và tái khám khi triệu chứng không ổn định.

Các bệnh lý răng miệng, hen, trào ngược hoặc bất thường cấu trúc mũi xoang cũng cần được đánh giá nếu có liên quan. Điều trị đúng nguyên nhân giúp giảm nguy cơ lặp lại tình trạng nghẹt mũi, đau xoang và dịch mũi kéo dài.

Câu hỏi thường gặp về viêm xoang

Viêm xoang có tự khỏi được không?

Có, một số trường hợp viêm xoang cấp liên quan đến cảm lạnh có thể cải thiện dần khi chăm sóc hỗ trợ đúng cách. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài hơn 10 ngày, nặng dần, tái phát nhiều lần hoặc có sốt cao, người bệnh nên đi khám.

Dịch mũi màu xanh có chắc chắn là nhiễm khuẩn không?

Không. Dịch mũi xanh hoặc vàng có thể xuất hiện trong quá trình viêm và không đủ để khẳng định chắc chắn nhiễm khuẩn. Bác sĩ sẽ đánh giá thêm thời gian bệnh, mức độ sốt, đau mặt, diễn tiến triệu chứng và yếu tố nguy cơ.

Viêm xoang có gây đau đầu mỗi ngày không?

Có thể, nhưng đau đầu mỗi ngày không nên mặc định là viêm xoang. Đau nửa đầu, căng thẳng, rối loạn giấc ngủ, bệnh mắt hoặc thần kinh cũng có thể gây đau. Nếu đau kéo dài hoặc dữ dội, cần khám để tìm nguyên nhân.

Người bị viêm xoang có nên rửa mũi hằng ngày không?

Có thể rửa mũi bằng nước muối sinh lý nếu thao tác đúng và cảm thấy dễ chịu hơn. Tuy nhiên, không nên rửa quá mạnh hoặc dùng dung dịch không đảm bảo. Nếu rửa mũi gây đau, chảy máu hoặc ù tai, nên dừng và hỏi bác sĩ.

Viêm xoang có lây không?

Bản thân viêm xoang không phải lúc nào cũng lây. Nếu viêm xoang xuất hiện sau nhiễm virus đường hô hấp, virus gây cảm có thể lây qua giọt bắn và tiếp xúc gần. Người bệnh nên che miệng khi ho, rửa tay và hạn chế tiếp xúc khi đang sốt.

Viêm xoang mạn tính khác gì viêm xoang cấp?

Viêm xoang cấp thường diễn tiến trong thời gian ngắn, hay gặp sau cảm lạnh. Viêm xoang mạn tính thường kéo dài từ 12 tuần trở lên hoặc tái diễn, có thể liên quan dị ứng, polyp, cấu trúc mũi xoang hoặc bệnh nền cần đánh giá chuyên khoa.

Có cần chụp CT khi nghi viêm xoang không?

Không phải lúc nào cũng cần. Nhiều trường hợp có thể đánh giá bằng hỏi bệnh và khám tai mũi họng. Chụp CT thường được cân nhắc khi triệu chứng kéo dài, nghi biến chứng, chuẩn bị can thiệp hoặc cần làm rõ cấu trúc mũi xoang.

Trẻ em bị nghẹt mũi lâu ngày có phải viêm xoang không?

Không chắc chắn. Trẻ nghẹt mũi lâu ngày có thể do cảm lạnh kéo dài, viêm mũi dị ứng, VA quá phát hoặc nguyên nhân khác. Nếu trẻ ho kéo dài, chảy mũi nhiều, sốt, ngủ ngáy hoặc ăn ngủ kém, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám.

Viêm xoang có liên quan đến răng hàm không?

Có thể. Một số trường hợp viêm xoang hàm liên quan đến nhiễm trùng răng, sâu răng, viêm quanh chóp hoặc can thiệp nha khoa. Nếu đau vùng hàm trên, hôi miệng hoặc có bệnh răng miệng đi kèm, nên khám cả tai mũi họng và nha khoa.

Khi nào cần đi khám khẩn cấp vì nghi viêm xoang?

Cần đi khám khẩn cấp nếu có sưng đỏ quanh mắt, nhìn mờ, nhìn đôi, đau đầu dữ dội, sốt cao, cứng cổ, lơ mơ, nôn ói nhiều hoặc yếu liệt. Đây là các dấu hiệu cảnh báo không nên tự xử lý tại nhà.

Kết luận

Viêm xoang là tình trạng viêm niêm mạc xoang cạnh mũi, thường gây nghẹt mũi, chảy mũi, đau tức vùng mặt và giảm ngửi. Phần lớn trường hợp nhẹ có thể bắt đầu bằng chăm sóc hỗ trợ an toàn, nhưng người bệnh cần đi khám khi triệu chứng kéo dài, tái phát, nặng dần hoặc có dấu hiệu cảnh báo.

Nếu đang băn khoăn về triệu chứng tai mũi họng, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá đúng nguyên nhân và hướng xử trí phù hợp. Có thể tham khảo thêm các bài hướng dẫn đi khám chuyên khoa và danh bạ phòng khám liên quan trên website để chuẩn bị tốt hơn trước khi thăm khám.